"…ty nieco szalona, cóż, żona to żona…"

Adriaen van Utrecht Martwa natura wanitatywna

Vanitas vanitatum et omnia vanitas… Wygląda na to, że wszystko jest bez sensu? Przyznam, że długo nie wiedziałam, jak rozumieć Księgę Koheleta, zwłaszcza pierwsze jej rozdziały, gdzie słowo „marność” powraca jak okrutny refren…

Biblijny mędrzec bywa oskarżany o różne rzeczy. Jedni mówią, że to pesymista, inni zarzucają mu ateizm, a jeszcze inni posądzają go o hedonizm. Narzeka na wszystko niczym proboszcz z ambony, by już po chwili zachęcić słuchacza do picia i używania. Schizofrenia, czy co?

Hewel. Ulubione słówko autora. To nie absurd, nonsens, czyli marność (którą zawdzięczamy św. Hieronimowi). Hewel jest synonimem ruach – wiatru. Tchnienia. Czegoś, co ulotne, przemijalne, nieuchwytne i krótkotrwałe…

Pierwszy był brat Kaina – nie chodzi o to, że marnie skończył, ale o to, że nienaturalnie. Jego życie prysło w jednej chwili, przeminął. Dlatego dano mu na imię Hewel. Kohelet mówi, że hewel jest każdy człowiek i jego wysiłki. Trudzi się, wciąż za czymś goni, a śmierć i tak wszystko przekreśli. Do grobu nie weźmiemy już nic. To właśnie jest hewel.

Czyli jednak pesymizm? Nie. Mędrzec myśli racjonalnie. Wie, że nic na tym świecie nie trwa wiecznie, więc porzuca złudzenia. Zachęca radosnego i zarazem roztropnego korzystania z życia i jego uroków, bo wszystko to jest darem Stwórcy. To nie jest hedonizm. To wyraz wdzięczności. To też praca, z której kiedyś przedstawimy sprawozdanie. Dlatego ani ateiści, ani hedoniści nie mogą obwołać Koheleta swoim patronem.